MADE-Life | Boekensteun: een pilot rond bibliotherapie

Gepubliceerd op: 7 oktober 2026 10:12

MADE-Life is een stichting die zich inzet voor de geestelijke gezondheid van kinderen en jongvolwassenen in Nederland en daarbuiten. De stichting zoekt naar nieuwe, innovatieve manieren om de geestelijke gezondheidszorg te verbeteren. Dat doet MADE-Life onder andere via challenges die moeten innoveren, inspireren en informeren.

Boekensteun is een van die initiatieven en richt zich op bibliotherapie. Daarmee onderzoekt MADE-Life of bepaalde boeken een positieve invloed kunnen hebben op de gemoedstoestand en mentale gezondheid. De aanpak richt zich in eerste instantie op de preventieve werking van boeken: kunnen verhalen mensen een steuntje in de rug geven? Stap voor stap wordt gekeken welke boeken daarvoor geschikt zijn en hoe ze kunnen worden ingezet.

Boekensteun: onderzoeken wat boeken kunnen betekenen voor je mentale gezondheid

MADE-Life onderzoekt of boeken kunnen bijdragen aan een betere gemoedstoestand en mentale gezondheid. Volgens Alexander Lethen, voorzitter en oprichter van de stichting, zijn er in het buitenland al voorbeelden waarbij bibliotherapie wordt toegepast. Zo werken huisartsen in Engeland volgens hem met lijsten van boeken die zij kunnen aanraden. MADE-Life wil onderzoeken welke Nederlandstalige en Engelstalige boeken hiervoor geschikt kunnen zijn in Nederland.

Daarbij kiest de stichting bewust voor een semi-wetenschappelijke aanpak. Eerdere Nederlandse initiatieven rond bibliotherapie waren volgens Alexander vooral vanuit een literaire of soms speelse invalshoek opgezet. MADE-Life wil juist onderzoeken of de werking van boeken op een meer systematische manier kan worden aangetoond. De aanpak is daarom geïnspireerd op de manier waarop geneesmiddelen worden onderzocht: eerst kleinschalig beoordelen en testen, daarna onderzoek doen onder grotere groepen.

Eerst onderzoeken, daarna breder aanbieden

MADE-Life heeft een beoordelaarscommissie samengesteld met tientallen zorg-, ervarings- en literatuurdeskundigen. Ieder boek wordt beoordeeld door twee zorgdeskundigen, twee ervaringsdeskundigen en twee literatuurdeskundigen. Hiervoor gebruiken zij een doordacht beoordelingsmodel van acht psychologische, acht stilistische en twee andere parameters. Zij beoordelen samen of een boek mogelijk geschikt is om iemand een steuntje in de rug te geven.

De volgende stap is nu een gecontroleerde pilot op scholen. In sommige gevallen krijgen studenten een boek getipt. Deze studenten die minder goed in hun vel zitten, kunnen na het lezen via een korte vragenlijst aangeven wat een geselecteerd boek met hen doet. Deze pilot loopt gedurende het schooljaar. Daarna wil MADE-Life het onderzoek uitbreiden naar herstelacademies. Pas als de resultaten voldoende zijn onderzocht en geverifieerd, wil de stichting de aanpak breder beschikbaar maken.

Bibliotheken spelen in die toekomstplannen een belangrijke rol. MADE-Life wil hen nu al laten kennismaken met Boekensteun, zodat zij kunnen nadenken over de manier waarop zij later kunnen aansluiten. Denk bijvoorbeeld aan leesclubs of samenwerking met organisaties uit het preventieve domein. Tegelijkertijd wil MADE-Life voorkomen dat de aanpak al breed wordt ingevoerd voordat duidelijk genoeg is wat het effect ervan is.

Geen zelfhulpboek

Een belangrijke vraag is hoe zulke boeken straks worden aangeboden. MADE-Life wil voorkomen dat een roman ineens het etiket ‘zelfhulpboek’ krijgt. Dat kan lezers zelfs afschrikken.

Daarom ontwikkelt de stichting verschillende soorten informatie. Voor professionals en andere intermediairs, zoals leesconsulenten, therapeuten en schoolpsychologen, komen uitgebreidere bibliotherapeutische samenvattingen. Daarmee kunnen zij beter inschatten welk boek bij welke lezer zou kunnen passen. Die informatie is niet bedoeld voor het brede publiek.

Voor lezers zelf wordt gewerkt aan een alternatieve achterflap. Die geeft vooral een indruk van het gevoel dat een boek kan oproepen. Zo blijft het in de eerste plaats een boek en wordt het niet gepresenteerd als een behandeling.

Alexander vergelijkt het met het verschil tussen ‘on-label’ en ‘off-label’ gebruik van medicijnen. Een roman staat normaal gesproken in de bibliotheek om te lezen voor ontspanning, ontwikkeling of educatie. Binnen Boekensteun wordt naar hetzelfde boek vanuit een andere vraag gekeken: kan het ook iets betekenen voor iemands gemoedstoestand? MADE-Life denkt daarom na over een aparte presentatie van zulke titels. Daarbij zoekt de stichting nadrukkelijk naar woorden die niet stigmatiseren. Termen als ‘eenzaamheid’ of ‘depressie’ op een kast vindt Alexander niet wenselijk, maar ook een algemene aanduiding als ‘feel good’ dekt de lading niet. Voorlopig gebruikt MADE-Life de naam Boekensteun.

Bibliotheken alvast meenemen

De gastcollectie in de Bibliotheek Venlo past in die fase van het project. MADE-Life wil mensen vooral laten nadenken over de vraag wat lezen kan betekenen voor hun gemoedstoestand en mentale gezondheid.

Tegelijkertijd hoopt de stichting nieuwe boeken te ontdekken via tips van bezoekers en nieuwe deskundigen te vinden die willen helpen bij het beoordelen van boeken. Voor het project zijn nog veel extra beoordelaars nodig. Ook wil MADE-Life bibliotheken die vroeg betrokken zijn, zoals Venlo, Nieuwegein, Utrecht en Kennemerwaard, alvast meenemen in de ontwikkeling.

Daarbij werkt MADE-Life niet alleen met lokale bibliotheken. Het Nederlands Letterenfonds ondersteunt dit initiatief ook. Ook organisaties uit het landelijke bibliotheekveld zijn betrokken. NBD Biblion helpt met Themakiezer en hun experts om een eerste selectie van boeken te maken. De uiteindelijke beoordeling blijft altijd mensenwerk: deskundige beoordelaars lezen de geselecteerde boeken zelf en bepalen samen of een titel geschikt is.

Nog volop in ontwikkeling

De huidige pilot loopt het hele schooljaar. MADE-Life verwacht tot ongeveer juli of augustus nodig te hebben om de resultaten te analyseren. Als dat nodig blijkt, kan het onderzoek daarna nog worden uitgebreid.

De stichting kijkt ondertussen ook verder. Zo wordt onderzocht of jongens en meisjes verschillend reageren op boeken en zijn er ideeën voor toepassingen bij ouderen, bijvoorbeeld rond eenzaamheid. Op langere termijn wil MADE-Life het project onderbrengen bij een bredere stichting waarin verschillende organisaties uit de bibliotheekwereld, zorg en geestelijke gezondheidszorg vertegenwoordigd zijn.

Voor Alexander staat voorop dat Boekensteun niet te snel een kant-en-klaar concept worden. Eerst wil MADE-Life zorgvuldig onderzoeken wat boeken daadwerkelijk kunnen betekenen. Pas daarna komt de vraag hoe bibliotheken en andere organisaties die kennis structureel kunnen inzetten.

Bezoek de website van MADE-Life