Huis- en straatarts Michelle van Tongerloo komt naar Venlo
Op 2 december geeft Michelle van Tongerloo op uitnodiging van de gemeente Venlo een lezing in theater Maaspoort over haar werk als huis-en straatarts in Rotterdam- Zuid. Ze schrijft daarnaast voor verschillende media over de zorg, de overheid en de samenleving. Voorafgaand aan haar komst presenteert de Bibliotheek Venlo vanaf medio november in de Stadsbibliotheek een boekentafel die aansluit bij de thema’s uit haar dagelijkse ervaringen en haar boek Komt een land bij de dokter.
De groep mensen die Michelle in haar werk als straatarts ziet is in de loop der jaren veranderd en breder geworden. Er vond een stapeling op haar spreekuur plaats van verschillende groepen. Zag zij eerst bijna alleen maar ongedocumenteerde mensen, later kwamen daar arbeidsmigranten, Nederlanders met psychiatrische problemen, en nu doodgewone mensen bij, wiens bestaanszekerheid door een gebrek aan betaalbare huisvesting onder druk is komen te staan.
In haar boek vertelt ze over deze mensen die in uiterst kwetsbare omstandigheden leven en haalt ze hen uit de anonimiteit.
De weg naar professionale nabijheid
Voor de Bibliotheek Venlo spraken we Michelle alvast over haar werk in Rotterdam, over de mensen die zij daar ontmoet en over haar eigen ontwikkeling in de hulpverlening. Ook arbeidsmigranten maken een steeds groter deel uit van haar patiënten. In Venlo zijn het voor een belangrijk deel deze arbeidsmigranten die we als daklozen herkennen en die we regelmatig in de Stadsbibliotheek zien. In het gesprek zoomen we daarom in op de vraag wat er nodig is wanneer mensen uit deze groep vastlopen en hoe je iemand helpt zodat die daarna ook werkelijk verder kan.
‘De situatie van arbeidsmigranten kan sterk verschillen’, legt Michelle uit na onze toelichting over de arbeidsmigranten in het Venlose straatbeeld.
"We kijken daarom eerst naar wat er bij iemand speelt en welke mogelijkheden er zijn. Is er sprake van verslavingsproblematiek of andere problemen? Wil iemand werken? Kan training helpen? Is terugkeer naar werk haalbaar? Welke zorg kan in Nederland worden geboden en wat is mogelijk in het land van herkomst?"
Soms vraagt dat om meer dan hulp op één plek. Mensen uit haar netwerk reizen ook naar landen van herkomst om daar te onderzoeken wat mogelijk is.
"Er is sprake van een intensieve workaround om te zorgen voor oplossingen. Je hebt te maken met mensen die vaak al in hun eigen land kwetsbaar waren en daarom naar Nederland zijn gekomen. Wat je wil is zo volledig mogelijken duurzaam helpen. Hoe kunnen mensen straks verder?"
Die workaround laat zien hoe zorgvuldig er naar iemand wordt gekeken en naar wat diegene nodig heeft om een volgende stap te kunnen zetten.
'Ieder doet waar zijn talent ligt'
Michelle legt uit dat in Rotterdam in de afgelopen jaren een sterk netwerk is ontstaan van artsen en verpleegkundigen en andere hulpverleners. Ook de gemeente is daarbij betrokken en draagt financieel bij.
Als we haar vragen naar haar eigen aandeel in wat er de afgelopen jaren in Rotterdam is opgebouwd, maakt ze dat niet groter dan het is. Ze ziet zichzelf als onderdeel van een groter geheel.
"Ïk heb bekendheid gegeven aan wat ik heb ervaren, maar de signalen richting de gemeente kwamen van veel verschillende kanten, onder meer van ondernemers."
In haar boek neemt ze ons mee naar 2016, het jaar waarin ze begint als straatarts. Van daaruit schetst ze haar verdere ontwikkeling als arts voor dak-en thuisloze mensen. Ze vertelt er openhartig over en maakt ons deel van haar onzekerheid en kwetsbaarheid. De Michelle die we tien jaar later spreken is vooral dankbaar voor de omgeving waarin ze nu haar werk kan doen.
"Ik heb inmiddels een groot netwerk van superbetrokken mensen die allemaal doen waar hun talenten liggen. Je moet mij niet aan de bestuurstafel zetten, dat doen andere collega’s. Je kunt mij dan ook echt niet uit de hulpverlening halen."
Over die hulpverlening vertelt ze heel persoonlijk. Het directe contact met mensen betekent voor haar ook steeds opnieuw naar zichzelf kijken.
"Het zijn complexe mensen waar je mee te maken hebt. Je moet jezelf de hele tijd afvragen: wat triggert deze persoon in mij? Het is een blik naar mezelf en het zorgt ook voor mijn groei en ontwikkeling."
De vraag hoe ze dit werk volhoudt, krijgt ze vaak. Ze heeft daarop een kort en nuchter antwoord.
"Waarom zou ik het niet volhouden? Ik voel me niet schuldig wanneer ik de telefoon wegleg en even niet bereikbaar ben. Mensen weten waar ik ben. Ze weten dat ik terugbel, contact opneem. Ik heb ook geen werkstress. Ik heb een heel warm netwerk waarmee ik dit samen doe."
Dat warme netwerk is niet alleen belangrijk in haar werk. Het is ook haar eigen vangnet. Ze weet dat ze er niet alleen voor staat. Dat ze daar nu zo naar kan kijken, is niet vanzelf gekomen.
Zoeken naar houvast
Michelle vertelt dat het werk in het begin veel harder binnenkwam.
"In het begin vond ik het heel heftig. Wat ik zag en meemaakte triggerde mijn rechtvaardigheidsgevoel. Het was vaak een strijd met de gemeente, met ziekenhuizen."
Ze zocht in die periode naar houvast en vertelt hoe ze daarvoor ook naar de dominee van de Pauluskerk ging.
"Ik vroeg hem om richtlijnen. Maar hij zei: die krijg je niet. Je krijgt geen richtlijnen. Het gaat erom hoe jij ermee omgaat."
Een verblijf van ruim een jaar met haar gezin op Sint-Eustatius is belangrijk in die ontwikkeling. Het leven ziet er daar heel anders uit, zonder de Nederlandse negen-tot-vijfmentaliteit en met een grote onderlinge betrokkenheid van de eilandbewoners.
"In Nederland zitten we heel erg in die werkmentaliteit en de scheiding tussen werk en privé."
In haar boek beschrijft ze hoe de raad van vriendin Dorette een levensreddend inzicht werd waardoor ze die mentaliteit en daarmee de scheidslijn tussen werk en privé los kan laten. Michelle noemt haar verblijf op het eiland ook in ons gesprek een breekpunt.
De opgedane ervaringen neemt ze mee terug naar Nederland. Haar manier van werken verandert door te vertrouwen op de mensen om haar heen en op wat er ontstaat wanneer mensen elkaar weten te vinden.
"Wat ik nu heb is: wij met elkaar, soms langs het systeem, soms in het systeem. Soms een combinatie van beiden. Mensen bieden hulp aan, bieden geld aan. Geen vergaderingen maar een sterk informeel netwerk dat werkt met direct contact en waarin mensen elkaar weten te vinden.’ Het zijn de mensen met wie ze haar werk doet en op wie ze kan terugvallen. ‘Ik zou gek worden als ik ’s morgens in mijn agenda keek en zes vergaderingen had staan.’
Ze zegt het met overtuiging. Niet als oordeel over hoe anderen werken, maar als constatering over hoe en waar zij zelf het beste tot haar recht komt.
Een plek waar niet altijd iets hoeft
Aan het einde van het gesprek hebben we het over derde plekken en over de bibliotheek als zo’n plek. Michelle verbindt dat aan iets wat ze breder in onze samenleving ziet: de behoefte om voortdurend bezig te zijn en ergens naartoe te werken.
"Het probleem is dat we vinden dat we altijd ergens naartoe moeten, dat we in een producerende modus zitten. We hebben een hoog producerende maatschappij. Niets doen wordt slecht geaccepteerd."
Ook op plekken waar mensen elkaar vrij kunnen ontmoeten ziet Michelle hoe gemakkelijk er weer een doel aan wordt gekoppeld.
"Stiekem moet er toch nog vaak van alles op die derde plekken. Terwijl mensen ook gewoon samen kunnen zijn en een gesprek kan ontstaan zonder dat iemand eerst iets van de ander nodig heeft."
De bibliotheek is in haar ervaring een van de weinige plekken waar echt niets hoeft. Haar advies:
"Stel niet direct vragen maar laat iets van jezelf zien."
Als we tot slot vooruitkijken naar haar komst naar Venlo, vertelt Michelle dat ze tijdens haar lezing vooral haar eigen proces wil laten zien: hoe dat is verlopen en hoe ze daarin met vallen en opstaan haar weg heeft gevonden.
Michelle van Tongerloo is op woensdag 2 december 2026 te gast in de Piet Kingmazaal van Maaspoort. De zaal opent om 19.30 uur. Het programma duurt van 20.00 tot 21.30 uur. Kaarten kosten € 15,00 en zijn verkrijgbaar via het ticketsysteem van Maaspoort. Van ieder kaartje gaat € 9,00 naar Straatdokters Venlo.